In deze eerste editie van “Erfgoed in de spotlight” nemen we je mee langs een aantal recentelijke gemeentelijke projecten waarbij erfgoed centraal stond en waar de erfgoedspecialisten van de gemeente Groningen een belangrijke bijdrage aan hebben geleverd. In deze nieuwsbrief vertellen we over de redding en herplaatsing van een zeldzame Duitse oorlogsbarak en de ontdekking van een ijzertijdnederzetting tijdens de archeologische opgraving bij het voormalige Betonbos in het Stadshavensgebied. Ook bespreken we de tijdelijke herbestemming van de jeugdsjoel aan de Folkingedwarsstraat en doen we verslag van de feestelijke onthulling van de herstelde voorgevel van de Gelkingestraat 6 in de binnenstad van Groningen.
Duitse oorlogsbarak verhuist naar Schiermonnikoog
Zo’n tien maanden geleden deed de gemeente Groningen een noodkreet om sloop van een bijzondere Duitse legerbarak te voorkomen. Het betreft hier een zogeheten RAD-barak van de Reichsarbeitsdienst, die voor de Tweede Wereldoorlog in Duitsland heeft gestaan. In de oorlog heeft de Wehrmacht hem naar Delfzijl gehaald, waar de barak dienst deed als keuken en eetzaal. Na de oorlog kwam het in Hoogkerk terecht. De bunker werd in 2021 gedemonteerd en lag sindsdien opgeslagen in een loods.
De oproep van de gemeente leverde maar liefst rond de 70 reacties op. Het plan van het Bunkermuseum Schlei uit Schiermonnikoog werd als beste beoordeeld. De gedemonteerde barak verhuist hiernaartoe om weer opgebouwd te worden en te dienen als educatief centrum, waar het verhaal van de barak en de Tweede Wereldoorlog wordt verteld. Lees hier meer over de plannen voor de barak.
Een ijzertijdnederzetting onder het Betonbos
Archeologen hebben begin dit jaar bij het voormalige Betonbos (nu: Trossen Los) een groot terrein van 7.000 m² onderzocht. Onder de grond bleek een ijzertijdnederzetting te liggen, gebouwd op een oude oeverwal van de Hunze. De bodem bleek opvallend goed bewaard, waardoor veel informatie over het leven, werken en wonen in de ijzertijd kon worden vastgelegd.
In de bodem kwamen sporen tevoorschijn van het dagelijks leven van toen. Denk aan paalsporen van kleine bijgebouwen (zogeheten spiekers), afvalkuilen, greppels en zelfs een drinkkuil. Opmerkelijk was de vondst van een kringgreppel die erg veel leek op het logo van FC Groningen. Ook werd een dikke cultuurlaag aangetroffen, ontstaan doordat mensen en dieren dit terrein langdurig gebruikten. Aan de noordzijde van de nederzetting gooiden de mensen 400 jaar lang hun afval in de laagte naast de oeverwal, zodat hier een 50 cm dik afvalpakket ontstond. Naast doorsnee afval als mest en tienduizenden stuks aardewerk en dierlijk bot, werden ook door honden aangevreten menselijke botten aangetroffen. In enkele kuilen werden begraven menselijke schedeldelen aangetroffen, maar verder zijn geen (crematie)graven gevonden. Vermoedelijk werden de mensen hier geëxumeerd, waarbij de overledene werd opgebaard tot alleen de botten over waren. Alleen de schedels werden begraven, de overige botten verdwenen op de afvalhoop of werden door honden weggesleept.
Het veldwerk is inmiddels afgerond, maar het onderzoek is nog niet voorbij. De komende tijd worden alle gegevens, vondsten en monsters verder uitgewerkt en geanalyseerd. De resultaten worden vastgelegd in een rapport en de vondsten krijgen een plek in het depot van de gemeente Groningen. Zo blijft deze bijzondere vondst niet alleen bewaard voor onderzoekers, maar ook toegankelijk voor toekomstige generaties.
Jeugdsynagoge Folkingedwarsstraat wordt trainingslocatie voor handhavers en ambtenaren
De voormalige jeugdsynagoge aan de Folkingedwarsstraat in Groningen krijgt de komende drie jaar een nieuwe functie als trainingslocatie voor gemeentelijke ambtenaren en handhavers. De krakers die inmiddels drie jaar in het gebouw zitten, moeten daarmee nu echt gaan vertrekken.
De voormalige jeugdsynagoge aan de Folkingedwarsstraat werd rond 1940 gebouwd als religieuze en educatieve ruimte voor Joodse jongeren. In de jaren vijftig deed het tijdelijk dienst als ‘normale’ synagoge. In 1981 nam de Joodse gemeenschap de grote synagoge weer in gebruik. De jeugdsynagoge werd verbouwd en kreeg een publieke functie als buurt- en sportcentrum. Sinds oktober 2023 werd het pand gekraakt.
De gemeente wil de komende drie jaar gebruiken om na te denken over een definitieve invulling van het pand. Volgens een verkenning past een publieke functie het best bij de historische en monumentale waarde van het gebouw. Ondertussen werkt de gemeente ook aan een monumentale status voor het gebouw. De voormalige jeugdsynagoge is al opgenomen als karakteristiek pand in het bestemmingsplan Gebouwd Erfgoed Groningen.
Feestelijke onthulling van de herstelde voorgevel van Gelkingestraat 6
Op vrijdag 8 mei werd de herstelde voorgevel van het pakhuis aan de Gelkingestraat 6 op feestelijke wijze onthuld. Dit pakhuis is het derde achterhuis van Grote Markt 39. Op basis van kleurhistorisch onderzoek is de voorgevel teruggebracht naar zijn historische kleurstelling. Ook heeft het pand een nieuwe winkelpui gekregen, gebaseerd op historische afbeeldingen en een bewaard gebleven originele kapiteel (de bekroning van een zuil of pilaster). Verder zijn werkzaamheden uitgevoerd ten behoeve van de constructieve veiligheid van het pand.
De Gelkingestraat 6 is slechts één van de vele voorbeelden van panden in Groningen die in de afgelopen jaren hun oorspronkelijke kleurstelling hebben teruggekregen. Zo werd vorige maand het resultaat van het kleurherstel van voormalig Grand Hotel Frigge (Herestraat 72) onthuld. Een prachtig voorbeeld van wat kleurherstel met de uitstraling van een historisch pand kan doen.
